Enneagram Kanadı Nedir, Nasıl Bulunur?

Bir arkadaşınızla aynı Enneagram tipinde olduğunuz hâlde kendinizi ondan oldukça farklı mı görüyorsunuz? Test sonucunuzdaki “9w1” ifadesi de kafanızı karıştırmış olabilir: Bu, iki ayrı kişilik tipiniz olduğu anlamına mı geliyor? Kanat kavramı, Enneagram çerçevesinde bu tür farklılıkları açıklamak için kullanılır.

Temel fikir şu: Kanat, ana tipin hemen yanındaki tiplerden gelen ek özellikleri anlatır. Ana tipinizin değiştiğini göstermez. Bu yazıda kanat gösterimlerini nasıl okuyacağınızı ve bu açıklamaları kendi deneyimlerinizle nasıl karşılaştırabileceğinizi beş soruda ele alacağız. Bunu yaparken kuramın kendi açıklamalarıyla bilimsel olarak desteklenen bulguları ayrı tutacağız.

Enneagram kanadı nedir, 9w1 ne demek?

Enneagram kanadı, ana tipe komşu olan bir tipin özelliklerinin kişide yardımcı bir eğilim olarak görüldüğünü öne süren kuramsal bir kavramdır.

Enneagram, kişiliği dokuz tip üzerinden ele alan bir çerçevedir. Bu çerçevede ana tip merkezdeki eğilimleri, kanat ise bunlara eşlik eden özellikleri anlatır. Kanadı, kişiliği gerçekten değiştiren bir mekanizma gibi düşünmemek gerekir.

Örneğin “9w1”, ana tipin 9 olduğu ve 1 kanadının özelliklerinin de dikkate alındığı anlamına gelir. Ortadaki küçük “w” harfi kanadı gösterir. Sayıların yerini değiştirirseniz anlam da değişir: “1w9” ifadesinde ana tip 1’dir.

Bu kullanım, Enneagram Enstitüsünün kanat tanımına dayanır. Kişiliği belli yüzdelere bölen ya da iki tipin eşit oranda karıştığını hesaplayan bir formül değildir.

Hangi Enneagram tipinin hangi kanatları var?

Enneagramda bir tipin kanatları, çember üzerinde hemen iki yanında bulunan tiplerle sınırlıdır.

Sayıları düz bir sıra olarak düşününce 1 ile 9’un komşuluğu kolayca gözden kaçabilir. Oysa burada sayılar bir çember oluşturur: 1’in komşuları 9 ve 2, 9’un komşuları ise 8 ve 1’dir. Aşağıdaki tablo, çember üzerindeki komşuluk kuralına göre olası kanat gösterimlerini içerir.

Ana tip	Bir kanat seçeneği	Diğer kanat seçeneği
Tip 1	1w9	1w2
Tip 2	2w1	2w3
Tip 3	3w2	3w4
Tip 4	4w3	4w5
Tip 5	5w4	5w6
Tip 6	6w5	6w7
Tip 7	7w6	7w8
Tip 8	8w7	8w9
Tip 9	9w8	9w1

Diyelim ki testte en yüksek puanınız 4, ikinci yüksek puanınız 9 çıktı. Bu sonuç sizi “4w9” yapmaz. Ana tip olarak 4’ü değerlendiriyorsanız kanat adaylarınız 3 ve 5’tir. 9 puanını ise diğer eğilimlerinizi düşünürken bir ipucu olarak değerlendirebilirsiniz.

Puan sıralaması ile kanat komşuluğu farklı ölçütlerdir. İkinci yüksek puanı doğrudan kanat olarak yazmak, kuramın gösterim kuralına uymayabilir.

Çemberin içindeki bağlantı çizgileri de kanatları göstermez. Bu çizgiler, tipler arasındaki hareketi açıklayan ayrı bir kavramla ilgilidir. Kanat ararken çemberin çevresindeki iki komşuya bakın.

9w8 ve 9w1 arasındaki fark nedir?

Enneagram kuramına göre aynı ana tip, hangi kanadın özellikleriyle birlikte ele alındığına bağlı olarak farklı biçimlerde ifade edilebilir.

Tip 9 üzerinden gidersek 8 ve 1 kanatlarını karşılaştırabiliriz. Tipleri karşılaştıran kaynak, tip 8 için kendi duruşunu doğrudan ortaya koymayı; tip 1 için iç ölçütlere ve doğru kabul edilene önem vermeyi anlatır. Kanat kavramında bu özelliklerin, tip 9’un eğilimlerine nasıl eşlik edebileceği düşünülür.

Aşağıdaki tablo, bu ayrımı somutlaştırmak için hazırlanmış kurmaca bir iş yeri örneğidir. Araştırma bulgusu veya gerçek insanları sınıflandırma ölçütü değildir.

Karşılaştırılan nokta	9w8’i düşündüren örnek	9w1’i düşündüren örnek
Ortak öncelik	Ekipte huzurlu bir iş birliğini sürdürmek ister.	Ekipte huzurlu bir iş birliğini sürdürmek ister.
İş yükü arttığında yaklaşımı	Üstlenebileceği işin sınırını doğrudan belirtir.	İşleri üzerinde anlaşılmış ölçütlere göre paylaşmayı önerir.
Kendine sorabileceği soru	Kendi duruşumu açıkça ortaya koymak, sık başvurduğum bir yol mu?	Ölçütleri netleştirip bunlara uymaya çalışmak, sık başvurduğum bir yol mu?

Bu karşılaştırma, bir kanadın daha olgun ya da işinde daha başarılı olduğu anlamına gelmez. Aynı kişi, duruma göre iki yaklaşımı da kullanabilir. Üstlenilen rol, karşıdaki kişiyle ilişki ve geçmiş deneyimler değiştikçe davranışlar da farklılaşabilir.

Bu yüzden “Kesin konuştu, demek ki 8 kanadı var” gibi tek davranıştan sonuç çıkarmak yanıltıcı olabilir. Kişinin bunu neden söylediğini ve başka durumlarda nasıl tepki verdiğini de düşünmek gerekir. Aynı tipteki insanlar arasındaki bütün farklılıkları yalnızca kanatla açıklamaya çalışmayın.

Enneagram kanadımı nasıl bulurum?

Kanadınızı araştırırken önce ana tipinizi değerlendirin, ardından iki komşu tipin açıklamalarını tekrarlayan deneyimlerinizle karşılaştırın.

Enneagram Enstitüsünün açıklaması da önce ana tipi belirlemeyi, sonra komşu tiplerin özelliklerini okumayı önerir. Ancak bu, bilimsel olarak doğrulanmış bir kanat belirleme yöntemi değildir. Aşağıdaki adımlar, acele karar vermeden kendinizi gözlemlemenize yardımcı olabilecek önerilerdir.

Önce ana tipinizi gözden geçirin

Bir kanat eklemek, tip açıklamasını size daha uygun gösteriyor olabilir. Fakat ana tipin kendisi size yabancı geliyorsa bütün uyuşmazlıkları kanatla açıklamaya çalışmayın. Önce ana tipe ilişkin yorumunuzu yeniden değerlendirin.

Örneğin “İşimi titizlikle yaparım” demekle yetinmeyin. Hata yapmamak mı istediniz, takdir görmek mi istediniz, yoksa iş size yeni geldiği için mi kontrol etme ihtiyacı duydunuz? Olası nedenleri yazın. Bu yanıtlardan hiçbiri tek başına belirli bir tipi kesinleştirmez.

Sıfatlar yerine somut olayları yazın

“Sakinim” veya “Sosyalim” gibi ifadeler çok geniştir. Bunun yerine, son toplantıda fikir ayrılığı çıktığında ne söylediğinizi ya da sizden bir şey istendiğinde nasıl cevap verdiğinizi hatırlayın.

Notlarınızı “durum — önem verdiğim şey — yaptığım davranış — başka olası neden” sırasıyla tutabilirsiniz. Örneğin “Belgeleri uzun süre inceledim” gözleminin yanına “Emin olmak istedim” yazabilirsiniz. Ardından “Bu işi ilk kez yaptığım için de böyle davranmış olabilirim” açıklamasını ekleyin.

Uymayan deneyimleri de not edin

Bir kanat açıklaması hoşunuza gittiğinde yalnızca onu doğrulayan anıları toplamak kolaydır. Açıklamaya uymayan olayları da yazmak, yorumunuzu tek bir yöne zorlamamanıza yardımcı olabilir.

Yakınlarınıza danışacaksanız “Sence benim kanadım ne?” yerine “Fikir ayrılığı yaşadığımızda düşüncemi nasıl ifade ediyorum?” gibi davranışa odaklanan sorular sorabilirsiniz. Onların yanıtlarının da yalnızca tanık oldukları durumları yansıttığını unutmayın.

Sonucu henüz karşılaştırıyorum diye bırakmanız da mümkün. Hangi durumda nasıl tepki verdiğinizi somut biçimde yazdıysanız üzerinde düşünebileceğiniz malzeme zaten oluşmuştur.

İki Enneagram kanadı olur mu, kanat değişir mi?

Enneagram açıklamalarında iki kanat da dikkate alınabilir. Ancak birinin baskın olup olmadığı ve kanatların zamanla değişip değişmediği konusunda farklı görüşler vardır.

Kanatlara ilişkin kaynak; bir kanadın belirgin olduğu, ikisinin de görüldüğü veya hiçbirinin açıkça öne çıkmadığı durumlardan söz eder. Dolayısıyla iki açıklama da size yakın geliyorsa kendinizi mutlaka birini seçmeye zorlamanız gerekmez.

Test sonucu değişince kanat da değişmiş olur mu?

Yalnızca test sonucunun değişmesi, kanadın gerçekten değiştiğini göstermez. Önce aynı testi ve aynı soruları yanıtlayıp yanıtlamadığınıza, cevap verirken aklınızdaki durumların farklı olup olmadığına bakın. “Farklı yanıt verdim” gözlemi ile “Kişilik yapım değişti” yorumu aynı şey değildir.

Benzer şekilde, belirli bir yaşta diğer kanadın geliştiği ya da iki kanadı dengeli kullanmanın ruh sağlığını iyileştirdiği iddialarını kesinleşmiş kurallar olarak kabul etmeyin.

Enneagram kanatları bilimsel olarak kanıtlandı mı?

ABD Ulusal Sağlık Enstitülerine bağlı Ulusal Tıp Kütüphanesinin yayın arama hizmetinde yer alan 2021 tarihli Enneagram sistematik derlemesi, güvenirlik ve geçerlik bulgularının karma olduğunu, kanatları ve tipler arasındaki hareketi destekleyen araştırmaların ise az olduğunu belirtir. Bu değerlendirme makalenin yazarlarına aittir; makalenin bu hizmette listelenmesi, kurumun kuramı onayladığı anlamına gelmez.

Güvenirlik, ölçümün ne kadar tutarlı olduğunu; geçerlik ise ölçmek istediği şeyi gerçekten ölçüp ölçmediğini anlatır. Bir açıklamayı okuyup kendinizi onda bulmanız ile o açıklamanın doğrulanmış bir kişilik yapısını tanımlaması farklı iddialardır.

Bu kanıtların sınırları dikkate alındığında kanatları, deneyimlerinizi düzenlemek için kullanabileceğiniz bir anlatım çerçevesi olarak görmek daha uygundur. Bir çalışma arkadaşının iş becerisini, bir ilişkinin geleceğini veya bir kişinin ruh sağlığını yalnızca kanadına bakarak değerlendirmek için yeterli dayanak yoktur.

Enneagram kanadımı öğrendikten sonra ne yapmalıyım?

Kanadınızı araştırdıktan sonra günlük hayatta değiştirmek istediğiniz küçük bir davranış seçebilirsiniz.

Örneğin sizden iş istendiğinde hemen yanıt verdiğinizi fark ettiyseniz bir dahaki sefere önce takviminizi kontrol edin. Toplantıda düşüncenizi söyleyemediğiniz bir anı hatırlıyorsanız önceden yazdığınız fikri kısaca paylaşmayı deneyebilirsiniz. Bunları yapmak için kanadınızdan kesin olarak emin olmanız gerekmez.

Atovia’nın bu yazıda önerdiği yaklaşım, tip adlarını öğrenmenin ötesine geçip yaşadığınız durumla bir sonraki davranışınızı ilişkilendirmek. Size uyan açıklamalardan yararlanın; uymayan kısımlara kendinizi zorla yerleştirmeyin.

Ruhsal sıkıntılarınız sürüyorsa veya uykunuzu ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa çözümü yalnızca kişilik yorumlarında aramayın. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsünün rehberinde anlatıldığı gibi bir sağlık uzmanına danışarak ihtiyaç duyduğunuz desteğe ulaşabilirsiniz. Bulunduğunuz yerde bir psikiyatri uzmanına veya ruh sağlığı hizmeti sunan bir sağlık kuruluşuna başvurmayı değerlendirebilirsiniz.

Bugün yakın zamanda yaşadığınız tek bir olayı seçin. O sırada neye önem verdiğinizi ve gerçekte ne yaptığınızı yazın. Sizin aklınıza, herhangi bir kanat açıklamasından önce gelen hangi günlük yaşam sahnesi geliyor?

Topluluğumuza katılın